Prinses Fadia, gevangen in een schilderij
DOOR: CAROLYN MERCEDES/ - 24 oktober 2026 - MAHMOUD SAïD(1897-1964/OFFERED IN MAWASIM / CHRISTIE'S IN ABUDHABI — Prinses Fadia zit op een tafel. Ze draagt een roze organzajurk en in haar haar zit een grote strik. Haar lichtbruine ogen kijken de toeschouwer aan.
Ze is pas negen jaar, maar op het schilderij lijkt ze groter dan haar leeftijd. Niet door haar houding alleen. Mahmoud Saïd geeft haar een aanwezigheid die de ruimte vult. Mahmoud Saïd schilderde de negenjarige dochter van koning Farouk enkele maanden voordat de Egyptische koninklijke familie in ballingschap moest vertrekken. Het portret bleef bij Fadia’s moeder, koningin Farida, die haar dochter pas vijf jaar later terugzag.
Op 1 november wordt het schilderij in Abu Dhabi geveild. De kunstenaar was een oom van koningin Farida en daarmee Fadia’s oudoom. Het portret werd in 1952 gemaakt, enkele maanden voor de Egyptische revolutie. De jonge prinses kon toen niet weten hoe ingrijpend haar leven zou veranderen.
Koning Farouk en zijn familie kregen na de staatsgreep 24 uur om het land te verlaten. Vanaf het koninklijk jacht zagen zij Alexandrië voor het laatst, voordat ze de Middellandse Zee overstaken naar Capri.
Aan boord waren koning Farouk, zijn tweede vrouw koningin Narriman, hun zoontje en de drie dochters uit zijn eerdere huwelijk. Fadia’s moeder, de voormalige koningin Farida, mocht niet mee. De Revolutionaire Commandoraad hield haar in Caïro. Pas na minstens vijf jaar zou ze haar dochter weerzien.
“Mijn grootmoeder was er kapot van dat ze van haar dochters gescheiden werd,” vertelt Michel-Shamil Orloff, Fadia’s zoon.
In het appartement van Farida in Caïro hing het portret. Het was één van de weinige bezittingen die zij mocht houden nadat het leger haar eigendommen in beslag had genomen. Volgens Orloff maakte de scheiding tussen moeder en dochter het schilderij voor Farida bijzonder dierbaar. Het was een beeld van haar kind, maar ook een herinnering aan een leven dat in korte tijd uit elkaar was gevallen.
EEN MEISJE WORDT EEN MONUMENTALE FIGUUR
Saïd kende zijn nichtje goed. Fadia zag hem als een geliefde oom. Dat is volgens Orloff in het schilderij terug te zien: naast de formele uitstraling van een koninklijk portret is er ook iets persoonlijks en intiems.
Een foto van Fadia uit ongeveer dezelfde tijd, gemaakt door hof-fotograaf Aram Alban, laat haar in een witte jurk zien. Op die foto oogt ze licht en kwetsbaar. Saïd schilderde haar in roze. De jurk heeft op het paneel een stevige, bijna tastbare aanwezigheid. Ook Fadia zelf lijkt groter en krachtiger dan op de foto.
“Alban legt een prinses vast, terwijl Mahmoud Saïd een aanwezigheid creëert,” zegt Orloff. “Op de een of andere manier transformeert hij dit kleine meisje tot een monumentale figuur, zonder dat ze haar kinderlijke essentie verliest.”
Het portret verenigt twee kanten van Fadia’s leven. Ze is een prinses, geschilderd met de waardigheid die bij het hof hoort. Tegelijk kijkt ze ons aan als een kind dat door haar oom wordt gezien en begrepen.
Het werk wordt aangeboden tijdens de veiling MAWASIM: 20 Years of Modern and Contemporary Middle Eastern Art bij Christie’s in Abu Dhabi. Het schilderij is afkomstig uit de collectie van koningin Farida. Christie’s schat de waarde op 400.000 tot 600.000 Amerikaanse dollar. De veiling markeert twintig jaar Christie’s-veilingen in de Verenigde Arabische Emiraten.
HIJ WAS EEN SCHILDER UIT ALEXANDRIË
Mahmoud Saïd (1897–1964) kwam uit een vooraanstaande Egyptische familie. Zijn vader, Mohamed Pacha Saïd, was premier van Egypte. Safinaz Zulficar, die later koningin Farida werd, was zijn nichtje.
Farida en haar oom hadden een hechte band. Als meisje rende ze vaak op blote voeten door de velden om hem op te zoeken, vertelt Orloff. Saïd zei tegen haar: “Je leven is je canvas. ... Je moet je horizon bepalen en daarnaar streven.” Farida wees een huwelijksaanzoek van koning Farouk meerdere keren af voordat ze uiteindelijk met hem trouwde. “Ik denk dat het worden van koningin van Egypte niet binnen haar eigen horizon lag,” zegt Orloff.
Saïd schilderde vooral het Egypte van vóór de revolutie: dansende derwisjen, zakenlieden uit de provincie, vrouwen met stralende ogen en straatverkopers. Op de achtergrond verschijnen minaretten en paardenkoetsen. Het licht is bleek en heet; de middagzon valt over het vlakke landschap rond de Nijl.
Alexandrië was in die jaren een stad waar talen en culturen naast elkaar bestonden.
De Britse schrijver Lawrence Durrell omschreef de stad in zijn roman Justine als een plek van “vijf rassen, vijf talen, een dozijn geloofsovertuigingen”.
Met de revolutie van 1952 veranderde de stad ingrijpend. Oude gebouwen werden afgebroken en straatnamen aangepast aan een nieuwe, nationalistische toekomst.
Saïds schilderijen bewaren iets van de wereld die verdween. In zijn werk lijkt het oude Egypte soms nog aanwezig onder het moderne leven, als fijn zand en zeenevel over de stad.
Hij bestudeerde Europese meesters, maar ontwikkelde een eigen, uitgesproken Egyptische beeldtaal. Daarom wordt hij beschouwd als een grondlegger van het modernisme in Egypte en het Midden-Oosten.
Ook het portret van Fadia draagt iets van die historische breuk in zich. Het toont het hofleven, met zijn regels en afstand. Fadia mocht niet alleen op straat lopen of mensen ontmoeten.
Ze moest toestemming vragen om haar vader te zien. Orloff beschrijft haar als een eenzaam meisje. Ze vond vrijheid op haar pony Black Beauty, wanneer ze langs de kust reed en de droge wind uit de Afrikaanse woestijn voelde.
Saïd schilderde in datzelfde jaar ook de pony. Hij droeg het werk op aan de jonge prinses. Later zou Fadia met haar echtgenoot, Pierre-Saïd Orloff, zelf renpaarden fokken.
HET PORTRET REIST VERDER
Farida en Fadia werden uiteindelijk in Beiroet herenigd. Farida woonde daar totdat de burgeroorlog uitbrak. Haar huis werd gebombardeerd, maar het portret bleef gespaard. Het werd naar Parijs gebracht, waar Farida in een bescheiden appartement woonde.
Fadia ging naar een kostschool in Zwitserland en bouwde daar een eigen leven op. Ze werkte als vertaalster en fokte met haar echtgenoot renpaarden. Over haar jeugd in Egypte sprak ze moeilijk, zegt haar zoon.
Tegen het einde van haar leven vertelde ze wel wat ze het meest miste: de glimlach van de mensen in Egypte en het galopperen op haar pony over het hete zand.
Fadia overleed plotseling in 2002. De toenmalige Egyptische president Hosni Mubarak stond toe dat haar familie haar lichaam naar Egypte bracht. Zij was het eerste lid van de koninklijke familie dat sinds de troonsafstand officieel werd bijgezet in de koninklijke crypte van de Al-Rifa’i-moskee in Caïro.
Duizenden mensen kwamen om hun respect te betuigen. Orloff herinnerde zich wat hij op dat moment dacht: “Nou moeder, je wilde de Egyptische glimlach zien ... Hier is hij dan.” Toen de familie de crypte binnenging, was het zand nog warm. “Dus ook dat kreeg ze mee.”