Noodtoestand Kazachstan na ijzeren-vuist-regering
WORTHY NEWS/DE COUTUREKRANT - ALMATY - De president van Kazachstan heeft de noodtoestand afgekondigd en om militaire steun uit de regio gevraagd, omdat de protesten wegens de stijgende brandstofprijzen tot doden leidden in de olieproducerende Centraal-Aziatische natie.
President Kassym-Jomart Tokayev zei dat de luchthaven van Almaty, de grootste stad van het land, woensdag laat in beslag was genomen door wat hij "terroristen" noemdE. Hij zei dat er vijf vliegtuigen waren gekaapt en riep de hulp in van de Collective Security Treaty Organization (CSTO), een militaire alliantie van Rusland, Wit-Rusland, Armenië, Kazachstan, Kirgizië en Tadzjikistan. De impasse van woensdag ontstond uren nadat Tokajev zijn voorganger Nursultan Nazarbajev als hoofd van de veiligheidsraad van het land had ontslagen en het aftreden van de regering had aanvaard. Dit leek de ondergang voor Nazarbajev, die zijn land bijna drie decennia lang met ijzeren vuist regeerde en wiens familie een groot deel van de economie van Kazachstan controleert.
De nieuwe interim-regeringsleider, Alikhan Smayilov, en de nieuwe staatssecretaris, Erlan Karin, zijn volgens analisten representatief voor een nieuwe generatie goed opgeleide technocraten. Een politieke aardverschuiving heeft de spanningen echter niet doen afnemen, nu demonstranten openbare gebouwen hebben bestormd en in brand gestoken tijdens de ergste onlusten in de republiek sinds meer dan tien jaar.
Demonstranten in Almaty, de grootste stad van Kazachstan, bestormden woensdag de presidentiële residentie en het kantoor van de burgemeester en staken beide gebouwen in brand, volgens getuigen. Bij het presidentieel paleis werd gezien hoe de politie op demonstranten schoot voordat ze op de vlucht sloegen. De politie is de laatste tijd herhaaldelijk slaags geraakt met demonstranten, waarbij in de ijzige kou waterkanonnen werden ingezet, traangas en granaatscherven.
De autoriteiten zeiden aanvankelijk dat bijna 100 politieagenten gewond waren geraakt, maar later verklaarde Tokajev dat de confrontaties een dodelijke afloop hadden. "Er zijn doden en gewonden gevallen. De situatie bedreigt de veiligheid van alle inwoners van Almaty, en dat kan niet worden getolereerd."
Bepaalde politie-eenheden in de steden Alma-Ata en Aktau kozen de kant van de demonstranten, volgens verslaggevers. Aanleiding voor de demonstraties was aanvankelijk een bijna-verdubbeling van de prijzen voor een soort vloeibaar gas dat op veel plaatsen wordt gebruikt als autobrandstof op nieuwjaarsdag.
De protesten weerspiegelen echter in toenemende mate de diepere ontevredenheid in een land dat steeds door dezelfde partij wordt geregeerd sinds het in 1991 onafhankelijk werd van de Sovjet-Unie. De omvang en de snelle verspreiding van de onlusten hebben geleid tot groeiende bezorgdheid over de veiligheid in de strategische regio. Marie Dumoulin, directeur van het Programma ''Het grotere Europa'' van de Europese Raad voor Buitenlandse Betrekkingen (ECFR), een denktank, zei dat Europa alert moet zijn.
"Europa moet deze ontwikkelingen nauwlettend in de gaten houden, omdat Kazachstan een belangrijke partner is binnen de Centraal-Aziatische strategie," vertelde Dumoulin aan Worthy News & Nieuwspartner De Couturekrant. "Instabiliteit in Kazachstan zou een enorme impact hebben op de regionale situatie", waarschuwde Dumoulin.
Kazachstan, het op negen na grootste land ter wereld, grenst in het noorden aan Rusland en in het oosten aan China en beschikt over grote oliereserves waardoor het strategisch en economisch belangrijk is. Ondanks die reserves en minerale rijkdom is de ontevredenheid over de slechte levensomstandigheden groot, althans in sommige delen van het land.
"De protestbeweging die op 2 januari in West-Kazachstan begon over de brandstofprijzen en zich binnen een paar uur over het hele land verspreidde, is ongekend voor Kazachstan," benadrukte Dumoulin. "Het land heeft de afgelopen jaren talloze sociaaleconomische protestbewegingen meegemaakt, maar geen daarvan had ooit een dergelijke nationale omvang, of had invloed op politieke veranderingen."
Ze merkte op dat de slogan "shall ket" of "down with the old man" van de demonstranten vooral gericht was tegen de voormalige president en nu tegen de "Vader van de natie" Nursultan Nazarbayev. Alhoewel de officiële hoofdstad, Nur-Sultan, naar hem is genoemd. Zijn opvolger, Takajev, wordt nog steeds gezien als een overgangsfiguur, "die geen eigen politiek kapitaal en autoriteit heeft," verklaarde Dumoulin. "Door het leiderschap in de Veiligheidsraad over te nemen, na het aftreden van Nursultan Nazarbayev op 5 januari, probeert Takajev misschien alleen zijn voorganger te beschermen. Maar hij zal zich ook moeten opwerpen als de nieuwe leider van het land."
Zij voegde eraan toe dat de president door de regering te ontslaan, probeert de vertrekkende regering de schuld te geven van de onverstandige beslissingen die de protesten hebben uitgelokt.
Het "potentieel aan gewelddadige ontwikkelingen moet echter niet worden onderschat, zowel aan de kant van de veiligheidstroepen als van de demonstranten," voegde Dumoulin eraan toe. Zij merkte op dat veel demonstranten "vertegenwoordigers zijn van een straatarme jeugd die geweld beschouwt als de enige manier om gehoord te worden".
Het was niet duidelijk welke impact de politieke veranderingen zouden hebben op de minderheid van christenen die vervolging meldden tijdens de door moslims overheerste natie van bijna 20 miljoen mensen.