De Slag om De Jurk
DOOR: CAROLYN MERCEDES / - 11 augustus 2026 -DOCS/NTR/PODCASTS - Honderd vrouwen bij Defensie willen niet langer een uitzondering vormen.
Een zwarte jurk werd het zichtbare begin van hun strijd voor kleding en bescherming die werkelijk bij vrouwen passen.
Een uniform is binnen de krijgsmacht veel meer dan werkkleding. Het maakt een militair herkenbaar, toont de rang en kan tijdens gevaarlijke operaties bescherming bieden.
Maar wat gebeurt er wanneer dat uniform nog altijd voornamelijk op het lichaam van een man is afgestemd?
In de audiodocumentaire *De Slag om de Jurk* volgen journalisten Anne Peetoom en Saskia Wielinga honderd vrouwen binnen de Nederlandse krijgsmacht.
Zij willen een nieuw dagelijks tenue: een soepele zwarte jurk als alternatief voor het stijve mantelpakje dat vrouwelijke militairen nu dragen.
De jurk is niet bedoeld voor het slagveld. Zij kan worden gedragen tijdens kantoorwerk en officiële gelegenheden. Toch blijkt ook een dergelijke verandering binnen een organisatie vol tradities, rangen en kledingvoorschriften niet eenvoudig.
DE STROPDAS GING AF
Het begon bij Elanor Boekholt-O’Sullivan. Zij was tot begin dit jaar luitenant-generaal bij de Koninklijke Luchtmacht en daarmee de hoogste vrouw binnen de krijgsmacht. Inmiddels is zij minister in het kabinet-Jetten.
Boekholt-O’Sullivan deed enkele jaren geleden als eerste vrouw de stropdas af die bij het dagelijkse vrouwentenue hoorde. Dat ogenschijnlijk kleine gebaar veroorzaakte veel rumoer. Sommige collega’s beschuldigden haar zelfs van ‘wokistische muiterij’.
Zij zette echter door. De stropdas bleef af en Boekholt-O’Sullivan pleitte voor een vrouwelijk uniform dat niet slechts een aangepaste uitvoering van mannenkleding was.
Vrouwelijke militairen zijn volgens haar niet langer uitzonderingen binnen Defensie. Wanneer de krijgsmacht meer vrouwen wil aantrekken en behouden, moeten ook de kleding en uitrusting daarop worden afgestemd.
De zwarte jurk kwam er voorlopig als proef. Daarmee ontstond rond het ontwerp een groep vrouwen die in de documentaire als een ‘sisterhood’ wordt gevolgd. Nu Boekholt-O’Sullivan minister is geworden, blijft de vraag of haar opvolgers de verandering zullen voortzetten.
NIET ALLEEN EEN MODEKWESTIE
Tijdens hun onderzoek ontdekken Peetoom en Wielinga dat traditie en protocol binnen Defensie een praktische functie hebben. Aan een uniform kan niet zomaar iets worden veranderd. Achter de kleding en uitrusting van de verschillende krijgsmachtonderdelen staat een omvangrijke gespecialiseerde organisatie.
Het onderwerp wordt ernstiger wanneer het over beschermende kleding gaat. Een scherfvest dat niet goed aansluit op borsten of heupen kan voor een vrouwelijke militair hinderlijk en zelfs onveilig zijn.
De programmamakers spreken ook met een kolonel die internationaal onderzoek doet naar uitrusting die beter aansluit bij verschillende lichaamsvormen. Daarvan kunnen eveneens mannen profiteren die niet binnen de gebruikelijke standaardmaten vallen.
De zwarte jurk is misschien niet het spannendste kledingstuk dat ooit is ontworpen. Voor de vrouwen die haar willen dragen, vertegenwoordigt zij echter iets anders: het recht om binnen de krijgsmacht niet langer als een afwijking van de mannelijke norm te worden behandeld.
Of de jurk na de proefperiode werkelijk onderdeel wordt van het uniform, is nog niet beslist. De slag om de jurk is daarmee nog niet gestreden.
De Slag om de Jurk is vanaf 19 augustus te beluisteren via DOCS op NPO Radio 1 en de gebruikelijke podcastplatforms.
De eindredactie is van Jeroen Stout, de montage van Jan Willem Winter en de eindmix van Hens Zimmerman.
DOCS is de documentairepodcast van de publieke omroep onder eindredactie van NTR en VPRO.
De presentatie is in handen van Dija Kabba.