‘Slager van de Balkan’ Ratko Mladic overleden
WORTHY NEWS/DE COUTUREKRANT – 27 augustus 2026 – SARAJEVO/BELGRADO/BOEDAPEST – Ratko Mladic, de meedogenloze Bosnisch-Servische generaal die gevreesd werd als de ‘Slager van de Balkan’, is overleden.
Zijn troepen belegerden in de jaren negentig de Bosnische hoofdstad Sarajevo en pleegden in Srebrenica de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Mladic werd 84 jaar.
Mladic overleed donderdag terwijl hij een levenslange gevangenisstraf uitzat wegens genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, bevestigden functionarissen van de Verenigde Naties.
Hij stierf in een ziekenhuis in Den Haag, waar hij werd behandeld nadat zijn gezondheid jarenlang achteruit was gegaan. Ook een familielid bevestigde zijn dood.
Mladics zoon Darko zou onderweg zijn geweest naar Den Haag.
Het VN-tribunaal dat oorlogsmisdaden in het voormalige Joegoslavië onderzocht, veroordeelde Mladic in 2017 tot levenslange gevangenisstraf voor de gruweldaden tijdens de Bosnische Oorlog van 1992 tot 1995. In 2021 bleven zijn veroordeling en straf in hoger beroep overeind.
GENOCIDE IN SREBRENICA
De voormalige communistische officier met de opvallende blauwe ogen groeide als nationalistische bevelhebber uit tot een van de beruchtste figuren van de Bosnische Oorlog. Meer dan 100.000 mensen werden gedood en ruim een miljoen inwoners raakten ontheemd.
Toen in 1992 de oorlog in Bosnië en Herzegovina uitbrak, werd Mladic bevelhebber van het Bosnisch-Servische leger. Zijn troepen veroverden grote delen van het land, terwijl Bosnisch-Servische leiders probeerden een afzonderlijk, door Serviërs bestuurd gebied te vestigen.
Zijn strijdkrachten belegerden Sarajevo, sloten niet-Servische burgers op in kampen en voerden campagnes van moord, gedwongen verdrijving en vervolging om de Servische gebieden verder uit te breiden.
Mladics naam raakte vooral verbonden met Srebrenica. Nadat zijn troepen in juli 1995 het door de Verenigde Naties uitgeroepen ‘veilige gebied’ hadden ingenomen, werden Bosnische moslimmannen en jongens van de vrouwen en kinderen gescheiden.
Meer dan 8.000 mannen en jongens werden vervolgens vermoord. Veel lichamen werden in massagraven geworpen en later naar andere begraafplaatsen overgebracht om de bewijzen van de massamoord te verbergen.
MASSAMOORD WAS GENOCIDE
Internationale rechters stelden vast dat de moorden in Srebrenica genocide vormden. Het was de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.
De gevolgen reikten tot ver buiten Bosnië. In april 2002 trad het volledige Nederlandse kabinet van premier Wim Kok af na de publicatie van een groot onderzoek naar Srebrenica en het falen van de Nederlandse VN-militairen van Dutchbat, die de enclave hadden moeten beschermen.
Het kabinet-Kok aanvaardde de politieke verantwoordelijkheid voor de omstandigheden waarin de massamoord kon plaatsvinden. De verantwoordelijkheid voor de moorden zelf bleef bij de Bosnisch-Servische troepen van Mladic liggen.
Mladic werd eveneens verantwoordelijk gehouden voor het jarenlange beleg van Sarajevo. Bosnisch-Servische eenheden beschoten de stad met artillerie en tanks en zetten scherpschutters in tegen inwoners die bijna dagelijks moesten leven met beschietingen, tekorten en de dood.
“Een jonge verslaggever van Worthy News die destijds verslag deed van het conflict, onze stafredacteur Stefan Bos, stelde vast dat Servische tanks in de bergen rond Sarajevo waren opgesteld terwijl de troepen zich voorbereidden op een aanval op de stad.”
Tijdens een nacht vol aanvallen zochten de verslaggever en andere inwoners beschutting in een Joods cultureel centrum, terwijl Servische troepen Sarajevo onder vuur namen. Buiten lag op een brug een lichaam, onbereikbaar door het vuur van Servische scherpschutters. Het maakte duidelijk aan welke gevaren burgers werden blootgesteld zodra zij zich door de stad probeerden te verplaatsen.
SARAJEVO BELEGERD
Opgenomen gesprekken uit de oorlog lieten horen hoe Mladic persoonlijk bevelen gaf voor artillerieaanvallen. In een berucht geworden opdracht zei hij tijdens een bespreking over de beschieting van Sarajevo dat zijn troepen de hersenen van de inwoners moesten verschroeien.
Het internationale tribunaal concludeerde dat Mladic deelnam aan een gezamenlijke criminele onderneming die tot doel had Bosnische moslims en Kroaten voorgoed te verdrijven uit gebieden waarop de Bosnische Serviërs aanspraak maakten.
Zijn troepen richtten ook gevangenkampen in waar mensen werden vermoord en mishandeld en waar seksueel geweld en andere misdrijven plaatsvonden. Dat bleek uit de bevindingen die tijdens zijn langdurige proces werden gepresenteerd.
Toch bleef Mladic voor veel Servische nationalisten en Bosnische Serviërs een held. Zij beschouwden hem als een legerleider die Servische gemeenschappen verdedigde tijdens het gewelddadige uiteenvallen van Joegoslavië.
OVERLEVENDEN REAGEREN
Voor de overlevenden en nabestaanden van de slachtoffers van Srebrenica bracht zijn dood opnieuw herinneringen boven aan een massamoord waarvan de slachtoffers ruim drie decennia later nog altijd niet allemaal zijn geïdentificeerd.
Munira Subasic van de Moeders van Srebrenica reageerde met gemengde gevoelens. Tegelijk betreurde zij dat delen van de Bosnisch-Servische bevolking de misdaden nog steeds ontkennen.
“Vandaag is een grote oorlogsmisdadiger gestorven, de misdadiger van de Balkan”, zei Subasic.
Zij benadrukte dat de moeders van de vermoorde mannen en jongens 31 jaar later de pijn nog altijd in hun ziel meedragen, terwijl zij tegelijkertijd moeten aanhoren hoe sommige Serviërs Mladic als een held blijven voorstellen.
In Pale, een Bosnisch-Servisch bolwerk buiten Sarajevo, rouwden sommige inwoners juist om de voormalige bevelhebber. Hun reacties onderstreepten hoe sterk de opvattingen over Mladic op de Balkan uiteen lopen.
VAN OFFICIER TOT OORLOGSHEER
Mladic werd op 12 maart 1942 geboren in de omgeving van Kalinovik, in het huidige Bosnië en Herzegovina. Zijn vader kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog om het leven. Die gebeurtenis werd later een deel van de familiegeschiedenis rond zijn nationalistische overtuigingen.
Mladic trad toe tot het Joegoslavische Volksleger en klom op tijdens het Joegoslavië van de communistische leider Josip Broz Tito. Toen de veelvolkerenstaat uiteenviel, koos hij de zijde van de Servische strijdkrachten.
Eerst voerde hij het bevel over Joegoslavische en Servische troepen tijdens de gevechten in Kroatië. In mei 1992 werd hij commandant van het pas gevormde Bosnisch-Servische leger.
Mladic plaatste het conflict telkens in het licht van de Servische geschiedenis. Hij noemde Bosnische moslims soms ‘Turken’ en verwees naar eeuwenoude veldslagen tegen het Ottomaanse Rijk.
Die retoriek bereikte een huiveringwekkend dieptepunt toen zijn troepen in juli 1995 Srebrenica binnentrokken.
MASSAMOORD IN SREBRENICA
Televisiebeelden toonden hoe Mladic door de veroverde enclave liep, snoep uitdeelde aan angstige moslimkinderen en de burgers verzekerde dat zij veilig waren.
Achter de schermen werden ondertussen duizenden moslimmannen en jongens van hun gezinnen gescheiden.
Gevangenen werden naar scholen, opslagplaatsen, velden en andere locaties vervoerd. Daar werden zij tijdens een dagenlange moordoperatie in groepen doodgeschoten.
Terwijl zijn troepen Srebrenica innamen, sprak Mladic openlijk over wraak. Aanklagers stelden later dat hij een centrale rol speelde in de georganiseerde operatie waarbij duizenden mensen werden vermoord.
De massamoord bepaalde voorgoed zijn internationale reputatie. Toch wist Mladic jarenlang uit handen van justitie te blijven nadat het Joegoslavië-tribunaal hem in 1995 had aangeklaagd.
ZESTIEN JAAR OP DE VLUCHT
Mladic bleef zestien jaar voortvluchtig. Een tijdlang leefde hij betrekkelijk openlijk, hoewel hij één van de meest gezochte verdachten van oorlogsmisdaden ter wereld was. Hij werd beschermd door mensen binnen het Servische leger en de veiligheidsdiensten.
Toen de politieke omstandigheden in Servië veranderden en de internationale druk toenam, verdween hij uit het openbare leven.
In mei 2011 werd Mladic uiteindelijk gearresteerd in Lazarevo, een dorp in het noorden van Servië, waar hij bij familie verbleef.
De ooit fysiek indrukwekkende bevelhebber zag er verzwakt uit toen hij naar Den Haag werd overgebracht. Zijn strijdlustige houding was echter niet verdwenen.
Zijn proces begon in 2012. De rechters kregen uitvoerig bewijsmateriaal te zien over massa-executies, gevangenkampen, gedwongen verdrijvingen en de terreur tegen Sarajevo.
LEVENSLANGE GEVANGENISSTRAF
In november 2017 veroordeelden rechters Mladic voor genocide, vijf misdaden tegen de menselijkheid en vier schendingen van de wetten en gebruiken van oorlog.
De rechtbank hield hem verantwoordelijk voor de genocide in Srebrenica en voor vervolging, uitroeiing, moord, deportatie, gedwongen verplaatsing, terreur en onwettige aanvallen op burgers.
Mladic reageerde woedend op de rechtsgang en werd kort voordat de rechters hun uitspraak hadden voltooid uit de rechtszaal verwijderd.
“Alles wat u hebt gezegd zijn pure leugens. Schaam u!” schreeuwde hij naar de VN-rechters.
Het tribunaal veroordeelde hem tot levenslange gevangenisstraf. In juni 2021 verwierpen VN-rechters in hoger beroep zijn bezwaren en bevestigden zij het vonnis.
GEZONDHEID GING ACHTERUIT
Tijdens zijn gevangenschap ging Mladics gezondheid sterk achteruit. Vermoedelijk kreeg hij verscheidene beroertes. Hij werd meerdere keren vanuit de gevangenis in het ziekenhuis opgenomen.
Zijn advocaten en familie probeerden vanwege zijn gezondheid zijn vrijlating te verkrijgen en vroegen toestemming hem naar Servië te laten terugkeren. Internationale rechters wezen deze verzoeken af.
Vorig jaar verwierp een VN-hof opnieuw een dringend verzoek om vrijlating. De rechters oordeelden dat er weliswaar onzekerheid over zijn medische toestand bestond, maar dat de behandeling in Den Haag voldoende was.
Mladic stierf daar donderdag terwijl hij nog altijd zijn levenslange straf uitzat voor misdaden waardoor de Bosnische Oorlog verbonden raakte met etnische zuivering, belegering en genocide.
Voor de overlevenden van Srebrenica en Sarajevo bleef hij de bevelhebber die verantwoordelijk was voor enkele van de donkerste misdaden in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Voor sommige Servische nationalisten bleef hij een oorlogsheld.
Die tegenstelling laat zien dat de wonden van de Bosnische Oorlog, ruim dertig jaar na het einde ervan, nog steeds niet volledig zijn geheeld.