Mondriaans orde is nooit voorspelbaar
DOOR: ELIAN BRON / - 21 september 2026 - COMPOSITION III / LONDEN — Wie Mondriaan alleen kent van rechte zwarte lijnen en primaire kleuren, ziet gemakkelijk over hoeveel aandacht er in zo’n schilderij zit. Alles lijkt rustig en overzichtelijk. Toch is geen enkel vlak toevallig geplaatst en is het raster nergens werkelijk symmetrisch.
Tussen rood, geel, blauw, zwart en wit ontstaat bij Piet Mondriaan geen versiering, maar spanning. Zijn Composition III uit 1920 komt op 14 oktober bij Christie’s in Londen onder de hamer.
Composition III ontstond kort nadat Piet Mondriaan in 1919 na vijf gedwongen oorlogsjaren in Nederland naar Parijs kon terugkeren. Hij had daar zijn atelier aan de Rue du Départ aangehouden en schreef blij te zijn weer “de ernst van de grote stad” te voelen.
In 1920 maakte de kunstenaar acht schilderijen die beslissend werden voor zijn ontwikkeling. Vijf daarvan hangen inmiddels in belangrijke museumcollecties, onder meer bij het Stedelijk Museum in Amsterdam, Tate in Londen en het MoMA in New York. Dit doek wordt nu voor het eerst geveild.
Mondriaan had de schilderkunst teruggebracht tot lijn, kleur en verhouding. Maar dat betekende niet dat hij een koud systeem volgde. Hij werkte maanden aan ieder doek, schilderde lijnen over en over en bracht zelfs minuscule sporen blauw aan in het geel, waardoor de kleur koeler en scherper werd.
Het grote rode vlak trekt onmiddellijk de aandacht. Het geel licht op, het blauw geeft tegenspel en het zwarte vlak onderaan houdt de compositie als het ware op zijn plaats. De lijnen lopen bovendien niet overal door tot aan de rand. Dat kleine verschil maakt het schilderij menselijker dan men op het eerste gezicht denkt.
Mondriaan vertrouwde uiteindelijk op zijn intuïtie. Hij stopte pas wanneer hij vond dat de “juiste harmonie van ritme” was bereikt. Dat is misschien ook waarom zijn werk niet doods of schools wordt: achter de ordelijkheid zit een kunstenaar die eindeloos heeft gekeken, geschoven en gevoeld.
Het schilderij, 53,4 bij 51,2 centimeter groot, heeft bij Christie’s een schatting van 20 tot 30 miljoen pond.
Het is vooraf te zien in New York, Hongkong en vanaf 8 oktober in Londen.